Στρογγυλές Τράπεζες

Η Διεπιστημονικότητα στην Γνωστική Ψυχολογία:
Εξελίσσοντας την Επιστήμη και Αναπτύσσοντας Εφαρμογές για τον Πραγματικό Κόσμο

Προεδρείο: Α. Βατάκη, Εργαστήριο Εφαρμοσμένης Ψυχολογίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημώ

Ομιλητές/ήτριες:
Α. Βατάκη, Εργαστήριο Εφαρμοσμένης Ψυχολογίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών
Μ. Δαγιόγλου, Ινστιτούτο Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών, ΕΚΕΦΕ "Δημόκριτος"
Σ. Σαμαρτζή, Εργαστήριο Εφαρμοσμένης Ψυχολογίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών
Α. Κατσαμάνης, Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου (ΙΕΛ), Ερευνητικά Κέντρα «Αθηνά»
Κ. Πάστρα, Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου (ΙΕΛ), Ερευνητικά Κέντρα «Αθηνά»
Γ. Γιαννακόπουλος, Ινστιτούτο Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών, ΕΚΕΦΕ "Δημόκριτος"

Περίληψη

Στην ολοένα και πιο σύνθετη πραγματικότητά μας, οι κοινωνικές και τεχνολογικές προκλήσεις δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν από έναν μόνο κλάδο, καθιστώντας την διεπιστημονική έρευνα και συνεργασία αναγκαία. Η διεπιστημονική έρευνα συνδυάζει την σύγχρονη μεθοδολογική και θεωρητική γνώση από πολλά διαφορετικά πεδία με στόχο την επίλυση προβλημάτων του πραγματικού κόσμου. Η διεπιστημονική αυτή συνεργασία μπορεί δυνητικά να οδηγήσει σε καινοτόμες λύσεις συγκεκριμένων προβλημάτων, αλλά και σε νέες ανακαλύψεις, εφευρέσεις και παρεμβάσεις κάτι που δεν θα ήταν δυνατόν χωρίς αυτή την σύμπραξη. Παρά τα πολλαπλά οφέλη αυτών των συμπράξεων, δεν είναι και λίγες οι δυσκολίες και οι προκλήσεις τους. Κάθε πεδίο και κάθε κλάδος έχει τη δική του γλώσσα και προσέγγιση, καθιστώντας την όποια σύμπραξη χρονοβόρα, απαιτητική με επιτακτική τη διάθεση σοβαρής δέσμευσης. Σε αυτή την διεπιστημονική τράπεζα θα συζητήσουμε τα οφέλη και τις δυσκολίες της διεπιστημονικής έρευνας, θα παρουσιάσουμε παραδείγματα διεπιστημονικών συμπράξεων με την ψυχολογία από ψυχολόγους και μη ψυχολόγους και θα περιγράψουμε τα μαθήματα που όλοι μάθαμε από αυτές τις συνεργασίες μαζί και τις στρατηγικές για το μέγιστα επιθυμητό αποτέλεσμα. Συγκεκριμένα, η Αργυρώ Βατάκη θα μιλήσει για την μεταφορά βασικής γνώσης από το πεδίο της γνωστικής ψυχολογίας σε εφαρμογές της πραγματικής ζωής και πιο συγκεκριμένα για τον τρόπο με τον οποίο αλλοιώσεις της υποκειμενικής αντίληψης του χρόνου μπορούν να επηρεάσουν την λήψη απόφασης για την αντιμετώπιση ή και αποφυγή κρίσιμων καταστάσεων. Η Μαρία Δαγιόγλου θα μιλήσει για τη μεταφορά βασικής γνώσης από το πεδίο της Ψυχολογίας για τη δημιουργία μεθόδων ρομποτικής αντίληψης στα πλαίσια της συνεργασίας ανθρώπου-ρομπότ σε κοινό εργασιακό χώρο, καθώς και για τη μελέτη της συμπεριφοράς του ανθρώπου κατά τη διάρκεια της εκμάθησης συνεργατικών εργασιών με ένα ρομπότ. Η Σταυρούλα Σαμαρτζή θα εστιάσει στο ζήτημα της αλληλεπίδρασης "ανθρώπου-μηχανής" (στην περίπτωσή μας "παιδί-ρομπότ") ως προς τη βελτίωση των γνωστικών ικανοτήτων που μπορεί να επιφέρει. Μια τέτοιου τύπου αλληλεπίδραση επιτρέπει την υπέρβαση των ψυχολογικών εμποδίων, γνωστικών και κοινωνικών, που δημιουργούνται στα παιδιά εξαιτίας της ετεροβαρούς σχέσης τους με τους ενήλικες, καθώς προσφέρει μια σχέση μεταξύ "ισότιμων συνομιλητών", μειώνοντας συγχρόνως την επίδραση του ανθρώπινου παράγοντα. Ο Νάσος Κατσαμάνης θα μας μιλήσει για υπολογιστικά εργαλεία που μας δίνουν τη δυνατότητα να αναλύσουμε και να παρακολουθήσουμε τα μοτίβα αλληλεπίδρασης μιας ομάδας σε μεγάλη κλίμακα. Θα μιλήσει για την ανάλυση των καθημερινών συναντήσεων μιας ομάδας ανάπτυξης λογισμικού όπου με τη χρήση υπολογιστικών εργαλείων έγινε επεξεργασία του επιτονισμού και άλλων φωνητικών ιδιοτήτων όλων των συμμετεχόντων και αξιοποιήθηκαν βαθιά νευρωνικά δίκτυα για την εκτίμηση της συναισθηματικής τους κατάστασης. Με αυτόν τον τρόπο έχουμε μια μοναδική ευκαιρία να κατανοήσουμε και να αντλήσουμε γνώσεις σχετικά με την περίπλοκη συναισθηματική δυναμική που εμφανίζεται κατά την εικονική επικοινωνία μια ομάδας σε πραγματικές συνθήκες. Η Κατερίνα Πάστρα θα υποστηρίξει ότι "Και τα ρομπότ έχουν...ψυχή, αν βάλουν γλώσσα μέσα τους....". Ένας βασικός στόχος της Τεχνητής Νοημοσύνης και της Ρομποτικής είναι η δημιουργία συστημάτων/όντων ικανών να συνεργαστούν με τον άνθρωπο, όντων με ικανότητες μάθησης και γενίκευσης. Μπορούμε να φτιάξουμε τέτοια όντα χωρίς τη συμβολή αυτών που μελετούν πώς λειτουργεί η ανθρώπινη σκέψη και συμπεριφορά; Μπορούμε να τα φτιάξουμε χωρίς να τους δώσουμε γλωσσικές ικανότητες; Η κα Πάστρα θα μιλήσει για ρομπο-ψυχολόγους και ρομπο-γλωσσολόγους και τη συμβολή τους στη δημιουργία όντων τεχνητής νοημοσύνης. Ο Γιώργος Γιαννακόπουλος θα μιλήσει για το πώς η τεχνητή νοημοσύνη ξαναφέρνει στο προσκήνιο την ανάγκη για διεπιστημονική συνεργασία της πληροφορικής με το χώρο της ψυχολογίας, πώς αυτή η συνεργασία φέρνει ευχάριστες και δυσάρεστες εκπλήξεις, και πώς - εν τέλει - ο άνθρωπος παραμένει στο επίκεντρο της συζήτησης, της συνάντησης, της συνύπαρξης.

Το Ψυχολογικό Αποτύπωμα της Πανδημίας

Προεδρείο: Ε. Κατσαμπούρης, Queen Mary University of London

Ομιλητές/ήτριες:
Α. Ε. Μπάκου, City, University of London
Α. Παπουλίδη, Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής
Π. Γκουτζάνη, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
Κ. Δουλγέρης, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
Α. Νικολοπούλου, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
Χ. Παναρίτης, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
Ε. Καρδαρά, Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Ενηλίκων Π. Σακελλαρόπουλος

Περίληψη

Σκοπός της στρογγυλής τράπεζας είναι (i) η σύντομη παρουσίαση μίας καταγεγραμμένης περιγραφικής βιβλιογραφικής ανασκόπησης δημοσιευμένων επιστημονικών άρθρων και ερευνητικών δεδομένων, καθώς και (ii) η συζήτηση όσον αφορά τις ψυχολογικές επιπτώσεις της πανδημίας του κορωνοϊού (COVID-19) τόσο σε παγκόσμιο επίπεδο, όσο και σε κοινωνικό επίπεδο για διάφορες πληθυσμιακές ομάδες, με ή χωρίς προστατευμένα χαρακτηριστικά.
Η πανδημία της COVID-19, ως «συλλογικό τραύμα», είχε σοβαρή κοινωνική και ψυχολογική επίδραση στην ανάπτυξη και την ψυχική υγεία των παιδιών, των εφήβων και της οικογένειας. Η κοινωνική αποστασιοποίηση και ο εγκλεισμός οδήγησαν στην έντονη εμπειρία αρνητικών συναισθημάτων και ψυχικών δυσκολιών (όπως π.χ. άγχος, στρες, κατάθλιψη, μοναξιά, φόβο, αβεβαιότητα, πένθος) στα παιδιά, τους ενήλικες και τους ηλικιωμένους, αλλά και στους επαγγελματίες υγείας της πρώτης γραμμής. Επίσης, ιδιαίτερη αναφορά θα γίνει γύρω από τη χρήση των ουσιών κατά την περίοδο της πανδημίας, και το ρόλο του αρνητικού συναισθήματος και της αρνητικής ενίσχυσης στην εξάρτηση και τη χρήση.
Τέλος, η στρογγυλή τράπεζα θα κλείσει με συζήτηση αναφορικά με την επιτακτική ανάγκη για χάραξη δημόσιων πολιτικών ψυχικής υγείας σχετικά με τη διαχείριση των ψυχολογικών επιπτώσεων της πανδημίας, την αντιμετώπιση της «πανδημίας των ανισοτήτων» που έφερε στο προσκήνιο, και το σχεδιασμό και την εφαρμογή παρεμβάσεων σε μελλοντικές ανθρωπιστικές κρίσεις.
Η παρούσα παρουσίαση και συζήτηση δεν δύναται να εξαντλήσει όλες τις ψυχολογικές επιπτώσεις της πανδημίας ολιστικά και πολυεπίπεδα, αλλά μπορεί να αποτελέσει τροφή για σκέψη και προβληματισμό σχετικά με τον ρόλο των ψυχολόγων, ερευνητών και θεραπευτών, πριν, κατά τη διάρκεια και μετά το πέρας τέτοιων ψυχικών ανθρωπιστικών κρίσεων.

Μετα-επιστημονικές προσεγγίσεις της παραγωγής και της δημοσίευσης επιστημονικής γνώσης. Εορτάζοντας τα 30 χρόνια του Περιοδικού Ψυχολογία

Προεδρείο: Ν. Μακρής, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Ομιλητές/ήτριες:
Ε. Γωνίδα, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
Ε. Γαλανάκη, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
Ξ. Χρυσοχόου, Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών
Α. Καρούσου, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
Ν. Μακρής, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Γενική περίληψη

Το στρογγυλό τραπέζι οργανώνεται με αφορμή τον εορτασμό των 30 χρόνων από την πρώτη έκδοση του Περιοδικού Ψυχολογία. Ως στόχο του έχει να συζητήσει κρίσιμα ζητήματα σχετικά με τον τρόπο που σήμερα προσεγγίζεται ή θα έπρεπε να προσεγγίζεται η διαδικασία παραγωγής αλλά και δημοσίευσης ερευνητικών δεδομένων από όλους όσοι εμπλέκονται σε αυτή (ερευνητές/συγγραφείς, κριτές, υπεύθυνοι έκδοσης). Η Ελευθερία Γωνίδα θα εστιάσει στο πώς η διαδικασία δημοσίευσης (από την προετοιμασία του άρθρου, την υποβολή, την απόφαση, την αναθεώρηση, επανακατάθεση, κτλ) αποτελεί μια εμπειρία μάθησης για όλα τα εμπλεκόμενα μέλη ως προς πολλαπλά επίπεδα γνώσεων και δεξιοτήτων. Η Ευαγγελία Γαλανάκη στην εισήγησή της θα αξιοποιήσει ένα εύρος ψυχαναλυτικών προσεγγίσεων γενικά, καθώς και ψυχαναλυτικών προσεγγίσεων της παιδαγωγικής διαδικασίας ειδικά, για να ερμηνεύσει την αξία και τις αστοχίες της διαδικασίας κρίσης από ομοτίμους κατά τη δημοσίευση επιστημονικών εργασιών. Η Ξένια Χρυσοχόου θα συζητήσει τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται οι δείκτες απήχησης των επιστημονικών περιοδικών και, κυρίως, τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνται συγκεκριμένες πλατφόρμες και κριτήρια για τη μέτρηση της απήχησης στο πεδίο των κοινωνικών επιστημών. Η Αλεξάνδρα Καρούσου θα εστιάσει στην "κρίση επαναληψιμότητας", στα αίτια της, τους παράγοντες του ερευνητικού οικοσυστήματος που την ενισχύουν, στις συνέπειες της στην κοινωνία και την επιστήμη, αλλά και στις πρακτικές που προτείνονται για την ενίσχυση της ερευνητικής αξιοπιστίας. Ο Νίκος Μακρής θα συζητήσει το φαινόμενο της «μεροληψίας δημοσίευσης» το οποίο εκδηλώνεται με την επιλεκτική δημοσίευση ερευνών με υψηλό δείκτη στατιστικής σημαντικότητας, τα αίτια εμφάνισής του, τις επιπτώσεις στην επιστήμη και τον ρόλο της μετα-επιστήμης στην εξάλειψή του.

«Η σφαίρα υπάρχει μέσα μου» - Αγνoούμενοι της Τουρκικής Εισβολής 1974: Απουσία, Απώλεια, Πένθος. Σχολιασμός της ταινίας

Προεδρείο: Α. Παπαστυλιανού, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Ομιλητές/ήτριες:
Α. Παπαστυλιανού, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
Ρ. Παπαδόπουλος, University of Essex
Β. Πομίνι, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Γενική περίληψη

[Πληροφορίες: Η ταινία «Η σφαίρα υπάρχει μέσα μου» των Π. Χατζηπαναγή (Παραγωγή), Π. Χαραλάμπους (Παραγωγή - Σκηνοθεσία) & Α. Τσάμη-Κοκκινόλαμπου (Παραγωγή – Σενάριο (2018), προβάλλεται και σχολιάζεται].

Η τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974 άφησε πέρα από τους χιλιάδες νεκρούς και πολλές εκατοντάδες αγνοούμενους. ‘Εκτοτε, παιδιά περιμένουν τους γονείς τους, γονείς περιμένουν τα παιδιά τους, αδέρφια, συγγενείς. Τα τελευταία χρόνια ορισμένοι ταυτοποιήθηκαν μέσα από τις διαδικασίες ταυτοποίησης οστών, κάποιοι άλλοι ακόμα αγνοούνται. Μια σφαίρα, που υπάρχει στην καρδιά χιλιάδων οικογενειών είναι το θέμα της ταινίας που δημιουργήθηκε μέσα από την αφήγηση ενός γιού αγνοουμένου, του Πάμπου Χατζηπαναγή ο οποίος από 4 χρονών και για πολλά χρόνια σήκωνε το βάρος της απώλειας και ταυτόχρονα της άγνοιας για την τύχη του πατέρα του να σφραγίζει κάθε βήμα του. Το συλλογικό τραύμα, η απώλεια, η άγνοια για την τύχη του προσφιλούς προσώπου, το ανολοκλήρωτο πένθος, το κενό ανάμεσα στην ζωή και τον θάνατο που δημιουργεί η κατάσταση αυτή για δεκαετίες στους Ελληνοκύπριους συζητούνται μετά την προβολή της ταινίας, μέσα από τις σχετικές θεωρίες και προσεγγίσεις που αναπτύχθηκαν στο πεδίο της ψυχικής προσέγγισης του τραύματος και της απώλειας.