Προσκεκλημένα Συμπόσια

1ο συμπόσιο 5 Οκτ. 13:00 ΣΚ ΙΙ

Εξηγώντας το ανεξήγητο: Ατομικές, κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της αντι-επιστημονικής, συνωμοσιολογικής και μεροληπτικής σκέψης

Πρόεδρος: Θ. Γκινόπουλος Πανεπιστήμιο Κρήτης
Συζητητής: Γ. Προδρομίτης Εργαστήριο Πειραματικής και Κοινωνικής Ψυχολογίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών

Γενική περίληψη του συμποσίου
Οι θεωρίες συνωμοσίας αποτελούν ένα σύγχρονο κοινωνικό φαινόμενο με ολοένα και περισσότερο ανησυχητικές διαστάσεις παγκοσμίως. Οι θεωρίες συνωμοσίας ευδοκιμούν σε συνθήκες κρίσης και αβεβαιότητας, πολιτικής, κοινωνικής, οικονομικής. Οι μηχανισμοί κινητοποίησης των θεωριών συνωμοσίας, καθώς επίσης και οι επιπτώσεις των πεποιθήσεων ως προς θεωρίες συνωμοσίας αφορούν τόσο το ατομικό, όσο και το διομαδικό αλλά και το θεσμικό και το επιστημονικό επίπεδο με αντίστοιχες πολυεπίπεδες εξηγήσεις της συνωμοσιολογικής σκέψης. Το συμπόσιο αυτό, μέσα από μία σειρά τεσσάρων ομιλιών, επιχειρεί να διαφωτίσει τις πολυεπίπεδες – ατομικές, διομαδικές, θεσμικές, (αντι)επιστημονικές διαστάσεις των θεωριών συνωμοσίας και της παραπληροφόρησης που τις συνοδεύει. Οι ατομικές εξηγήσεις θα εστιάσουν σε γνωστικούς, νευρωνικούς παράγοντες και παράγοντες κινήτρων, συναισθημάτων και ηθικότητας. Οι διομαδικές εξηγήσεις θα εστιάσουν στην ενδοομαδική μεροληψία και την περιγραφή των θεωριών συνωμοσίας με όρους ενδοομάδας και εξωομάδας. Οι θεσμικές εξηγήσεις θα εστιάσουν στην επίπτωση των πεποιθήσεων σε θεωρίες συνωμοσίας στην εμπιστοσύνη σε σημαντικούς θεσμούς του κράτους. Τέλος, θα σκιαγραφηθεί η αντι-επιστημονική διάσταση των πεποιθήσεων σε θεωρίες συνωμοσίας. Η συζήτηση συνοψίζει τις πολυεπίπεδες εξηγήσεις της συνωμοσιολογικής σκέψης, εντοπίζει κοινά σημεία και αποκλίσεις, ενώ σκιαγραφεί μελλοντικές κατευθύνσεις της επιστημονικής έρευνας στην περιοχή των θεωριών συνωμοσίας.

Εμπιστοσύνη σε θεσμούς, θεωρίες συνομωσίας και πολιτική ιδεολογία υπό το πρίσμα του COVID-19: Αποτελέσματα μιας συγχρονικής μελέτης

Ε. Μάσσου1, Γ. Τσουβέλας 2, 3 & Γ. Προδρομίτης3
1Πανεπιστήμιο του Cambridge, 2Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, 3Εργαστήριο Πειραματικής και Κοινωνικής Ψυχολογίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών

Περίληψη
Μέσα από την παρούσα συγχρονική μελέτη αποτυπώνονται όψεις της εμπιστοσύνης στους θεσμούς στην Ελλάδα και γίνεται διερεύνηση των ιδεολογικών παραμέτρων που συμβάλλουν στην πρόβλεψη της εμπιστοσύνης λίγο μετά το πρώτο κύμα της πανδημίας του κορωνοϊού και την απαγόρευση της ελεύθερης κυκλοφορίας (Ιούλιος 2020). Η μελέτη, που διενεργήθηκε μέσω διαδικτυακού ερωτηματολογίου, διερευνούσε 22 τομείς εμπιστοσύνης και συμπληρώθηκε από 438 συμμετέχοντες ηλικίας 18-77 ετών (67,5% γυναίκες). Χορηγήθηκαν κλίμακες θεωριών συνομωσίας, πολιτικών στάσεων και πολιτικής αυτοτοποθέτησης. Συνολικά, η εμπιστοσύνη των συμμετεχόντων στους εξεταζόμενους θεσμούς σχετικά με τη διαχείριση της πανδημίας ήταν χαμηλή, με την υψηλότερη εμπιστοσύνη να εντοπίζεται στους γιατρούς/νοσηλευτές και στο εθνικό σύστημα υγείας, και τη χαμηλότερη στα εγχώρια ΜΜΕ και το πολιτικό προσωπικό. Η έρευνα αποτυπώνει επίσης το σημαντικό βαθμό υποστήριξης και διάδοσης θεωριών συνομωσίας στην ελληνική κοινωνία. Ύστερα από έλεγχο των δημογραφικών παραγόντων και των πολιτικών στάσεων, προέκυψε ότι ο σημαντικότερος προβλεπτικός παράγοντας για την εμπιστοσύνη στους θεσμούς ήταν η ηλικία. Η υιοθέτηση θεωριών συνομωσίας και η συντηρητική οπτική ήταν επίσης ισχυροί προβλεπτικοί παράγοντες της εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Οι θεωρίες συνομωσίας συσχετίστηκαν αρνητικά με την εμπιστοσύνη στην πλειοψηφία των εξεταζόμενων θεσμών, ενώ συσχετίστηκαν θετικά με την εμπιστοσύνη στην εκκλησία και το στρατό. Η παρούσα μελέτη ανέδειξε, υπό το πρίσμα μιας σοβαρής κρίσης της δημόσια υγείας, τη συμβολή των κοινωνικοπολιτικών διαστάσεων στην πρόβλεψη της εμπιστοσύνης στους θεσμούς, και παρά τους περιορισμούς της, τα ευρήματα της αποτελούν τις πρώτες σχετικές ενδείξεις στην Ελλάδα αμέσως μετά το πρώτο κύμα του κορωνοϊού.

Παρακινούμενη νόηση: Ένα νέο πρίσμα για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης και των θεωριών συνομωσίας

Κ. Αρμάος, University of Lausanne

Περίληψη
Η ανεπανάληπτη ταχύτητα και ευκολία διάδοσης της πληροφορίας έχουν δημιουργήσει ένα περιβάλλον αμφισβήτησης για το τι είναι αλήθεια και τι όχι ενώ ανοίγουν τον δρόμο στην παραπληροφόρηση και την εξάπλωση των θεωριών συνομωσίας. Οι θεωρίες μας για την ανθρώπινη νόηση παίζουν κρίσιμο ρόλο στη χάραξη πολιτικών για την αντιμετώπιση των κακόπιστων πηγών αλλά και των πρόθυμων και ευκολόπιστων δεκτών της παραπληροφόρησης. Οι κυρίαρχες θεωρίες στον χώρο της ψυχολογίας της νόησης υποστηρίζουν την ύπαρξη δύο συστημάτων νόησης: ένα αργό, ακριβές και συνειδητό και ένα γρήγορο, πρόχειρο και ασυνείδητο. Σύμφωνα με αυτή τη θεώρηση, οι άνθρωποι υποπίτουν σε λογικά σφάλματα, έχουν ανακριβείς πεποιθήσεις και παίρνουν λάθος αποφάσεις γιατί χρησιμοποιούν το γρήγορο σύστημα αντί για το αργό. Λογική συνέπεια αυτής της αντίληψης είναι η πεποίθηση ότι οι περισσότεροι άνθρωποι είναι ανορθολογικοί και χρειάζονται πατερναλιστικές μεθόδους που να τους σπρώχνουν μαζικά (διακριτικά ή μη) προς τη σωστή (ορθολογική) κατεύθυνση. Αντίθετα προς την κυρίαρχη αυτή αφήγηση, πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει πως υπάρχουν λογικά ‘σφάλματα’ στα οποία φαίνεται να υποπίπτουν οι άνθρωποι μόνο όταν αυτό τους εξυπηρετεί. Επιπρόσθετα, οι πλάνες αυτές συχνά είναι αποτέλεσμα συνειδητής συλλογιστικής και όχι γρήγορων ευρετικών. Αυτές οι παρατηρήσεις συνομολογούν προς μία διαφορετική οπτική: η νόηση είναι ως επί το πλείστον παρακινούμενη, με κύριο στόχο όχι την προσέγγιση της αλήθειας αλλά το να δικαιολογήσουμε τους εαυτούς μας και να πείσουμε τους άλλους. Ορμώμενοι από αυτή τη νέα θεωρία, μπορούμε να δούμε το φαινόμενο της παραπληροφόρησης και των θεωριών συνομωσίας υπό μία διαφορετική οπτική. Οι άνθρωποι που πιστεύουν σε εσφαλμένες πληροφορίες ή ασπάζονται θεωρίες συνομωσίας μπορεί να το κάνουν για προσωπικούς λόγους (συμφέρον, αντίδραση, άρνηση, ανάγκη) και όχι αναγκαστικά από νοητική ανικανότητα να διαχειριστούν την πληροφορία. Διαφορετικές κοινωνικές συνθήκες, στοιχεία ταυτότητας και χαρακτηριστικά προσωπικότητας μπορεί να ευθύνονται για μία τέτοια στάση και το φαινόμενο απαιτεί μια ολιστική και ειλικρινή προσέγγιση.

Η νευρωνική βάση της πόλωσης των πεποιθήσεων: Ασυμμετρία στην ενσωμάτωση θετικής και αρνητικής πληροφορίας ή ενδοομαδική μεροληψία

Γ. Λόης1, A. Riedl1, Η. Τσάκας1 & K. Yuen2
1 Maastricht University, 2 Universitätsmedizin Mainz

Περίληψη
Η άνοδος των μέσων κοινωνικής δικτύωσης έχει συνδεθεί με μια αυξανόμενη τάση πόλωσης μεταξύ διαφορετικών πολιτικών και κοινωνικών ομάδων. Δύο γνωστικές διαδικασίες μπορούν να εξηγήσουν αυτό το φαινόμενο: Πρώτον, η συλλογιστική διαδικασία διαστρεβλώνεται ώστε να προστατεύονται οι επιθυμητές πεποιθήσεις και να απορρίπτονται οι ανεπιθύμητες. Δεύτερον, πληροφορίες που προέρχονται από μέλη της ενδοομάδας ενσωματώνονται, ενώ πληροφορίες που προέρχονται από μέλη της εξωομάδας απορρίπτονται. Στόχος της πρώτης συμπεριφορικής μελέτης είναι η διερεύνηση της αλληλεπίδραση αυτών των δύο γνωστικών διεργασιών στην δημιουργία πολωμένων πεποιθήσεων. Αρχικά, οι συμμετέχοντες/ουσες (n=62) κατατάχθηκαν σε δύο ομάδες με βάση τις στάσεις τους απέναντι στη μετανάστευση (ομάδα υπέρ και ομάδα κατά της μετανάστευσης) και παρείχαν μία εκτίμηση του ποσοστού των εγκλημάτων που διαπράττονται από αλλοδαπούς. Στη συνέχεια, έλαβαν μηνύματα από μέλη της ενδοομάδας ή εξωομάδας που τους/τις πληροφορούσαν για το αν η εκτίμησή τους ήταν μικρότερη ή μεγαλύτερη του πραγματικού ποσοστού. Για κάθε ένα μήνυμα τους ζητήθηκε να αξιολογήσουν πόσο πιθανό ήταν να είναι αληθές. Τα ευρήματα της πρώτης συμπεριφορικής μελέτης ανέδειξαν την τάση των συμμετεχόντων/ουσών να εμπιστεύονται λιγότερο ανεπιθύμητα μηνύματα (που αντιτίθενται στις στάσεις τους) ειδικά αν προέρχονται από μέλη της εξωομάδας. Η δεύτερη μελέτη διερευνά τη νευρωνική βάση των παραπάνω διαδικασίών μέσω της μεθόδου της λειτουργικής απεικόνισης. Υποθέτουμε ότι οι εγκεφαλικές περιοχές που σχετίζονται με τα σφάλματα πρόβλεψης (prediction errors) θα ενεργοποιηθούν διαφορετικά ως απόκριση σε επιθυμητά συγκριτικά με ανεπιθύμητα μηνύματα καθώς και μηνύματα που λαμβάνονται από μέλη της ενδοομάδας συγκριτικά με μηνύματα της εξωομάδας. Αναμένουμε επίσης ότι η ασυμφωνία μεταξύ του περιεχομένου και της πηγής του μηνύματος (π.χ. επιθυμητό μήνυμα που προέρχεται από την εξωομάδα) θα ενεργοποιήσει εγκεφαλικές περιοχές που σχετίζονται με την προσπάθεια κατανόησης άλλων (mentalizing network). Η παρούσα μελέτη διευρύνει την υπάρχουσα βιβλιογραφία σχετικά με τους παράγοντες και τις γνωστικές διεργασίες που οδηγούν στην πόλωση των πεποιθήσεων σε σημαντικά κοινωνικά θέματα.

Πίστη σε θεωρίες συνωμοσίας: Διομαδικές, συναισθηματικές και ηθικές διαστάσεις

Θ. Γκινόπουλος1, S. Pagliaro2, K. Douglas3, Π. Mιτκίδης4 & S. Mari5
1Πανεπιστήμιο Κρήτης, 2 University of Chietti Pescara, 3University of Kent, 4Aarhus University, 5 of Milano Bicocca

Περίληψη
Η πίστη στις θεωρίες συνωμοσίας εξελίσσεται σε σημαντικό κοινωνικό πρόβλημα, ειδικά σε περιόδους κρίσης, ανασφάλειας και τραυματικών/καταστροφικών γεγονότων. Ειδικότερα, η επιβεβαίωση της ισχύος αυτών των θεωριών από ολοένα και αυξανόμενο αριθμό ανθρώπων έχει ως αποτέλεσμα την υιοθέτηση δυσλειτουργικών συμπεριφορών και δράσεων πολλές φορές με αρνητικό αποτέλεσμα για την ευρύτερη κοινωνία (πχ. βία, συμπεριφορές αντίθετες προς τη δημόσια υγεία). Οι θεωρίες συνωμοσίας χαρακτηρίζονται από μία διομαδική διάσταση (αφορούν μία ομάδα-στόχο, που συνήθως είναι σε ευάλωτη θέση και εναντίον της οποίας στρέφεται μία ομάδα-ελίτ), μία συναισθηματική διάσταση (εγείρουν συνήθως αρνητικά συναισθήματα φόβου, άγχους ή θυμού παρακωλύοντας την υιοθέτηση κατάλληλων δράσεων αντιμετώπισης ενδεχόμενης απειλής) και μία ηθική διάσταση (αποδίδοντας το χαρακτηριστικό του μη-ηθικού στην ομάδα-ελίτ που συνήθως περιγράφεται ως ενάντια σε μία ευάλωτη ομάδα-στόχο). Στην παρουσίαση αυτή θα συζητηθούν ευρήματα τριών πρόσφατων ερευνών που αφορούν: (α) στις συνέπειες της έκθεσης, μέσω πειραματικού χειρισμού, σε θεωρίες συνωμοσίας στην υιοθέτηση κανονιστικών και μη-κανονιστικών συλλογικών δράσεων καθώς και τον διαμεσολαβητικό ρόλο αρνητικών συναισθημάτων στην περίπτωση της πυρκαγιάς στο Μάτι Αττικής το 2018, καθώς και μία πρόσφατη θεώρηση της συνωμοσιολογικής σκέψης υπό το πρίσμα της θεωρίας διομαδικών συναισθημάτων (β) στις συνέπειες της πεποίθησης σε θεωρίες συνωμοσίας, μέσα από συσχετιστική διεθνή μελέτη 67 χωρών, στην υιοθέτηση υγειονομικών συμπεριφορών αντιμετώπισης της πανδημίας COVID-19 και τον διαμεσολαβητικό ρόλο της ηθικότητας ως χαρακτηριστικό ατομικής ταυτότητας και ως χαρακτηριστικό συνεργασίας με άλλους, (γ) στις συνέπειες της έκθεσης, μέσω πειραματικού χειρισμού, σε προσομοιωμένο πολιτικό μήνυμα που περιγράφει την ενδοομάδα ή την εξωομάδα ως μέρος συνωμοτικού σεναρίου στην αντίληψη της πολιτικής ηγεσίας ως ηθικής. Η συζήτηση συνοψίζει τρεις αναδυόμενες διαστάσεις των θεωριών συνωμοσίας, εγείροντας ερωτήματα που θα χρησιμεύσουν για περαιτέρω διεξαγωγή εμπειρικών ερευνών.

2ο συμπόσιο 6 Οκτ. 13:00 ΣΚ ΙΙ

Έμφυλη βία: Εμπειρίες γυναικών και πρακτικές πρόληψης-αντιμετώπισης

Πρόεδροι: Χ. Αθανασιάδου1 & Δ. Σακκά2
1Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, 2Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
Συζητήτρια: Δ. Σακκά
Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Γενική περίληψη του συμποσίου
Σύμφωνα με διεθνείς οργανισμούς, η έμφυλη βία, δηλαδή, η βία που κατευθύνεται εναντίον ενός ατόμου εξαιτίας του φύλου του, αποτελεί μηχανισμό σεξιστικής διάκρισης εναντίον των γυναικών, καθώς επηρεάζει δυσανάλογα το γυναικείο φύλο συγκριτικά με το ανδρικό. Σε παγκόσμιο επίπεδο, περίπου 1 στις 3 γυναίκες έχει υποστεί σωματική ή/και σεξουαλική βία, γεγονός που συνδέει το φαινόμενο με κοινωνικές και πολιτισμικές διαδικασίες, οι οποίες αναπαράγουν την υψηλή επιδημιολογική εμφάνισή του. Στο Συμπόσιο περιλαμβάνονται εργασίες, οι οποίες, αφενός, παρουσιάζουν τη σύγχρονη έρευνα που διεξάγεται σχετικά με διάφορες μορφές και εκφάνσεις της έμφυλης βίας, αφετέρου, αποσκοπούν στην ενδυνάμωση των ίδιων των γυναικών-θηλυκοτήτων, αλλά και στην υποστήριξη παρεμβάσεων και δομικών αλλαγών σε επίπεδο οργανισμών. Ειδικότερα, στην πρώτη εργασία, μέσα από μια ποιοτική διερεύνηση αφηγήσεων γυναικών-θυμάτων συντροφικής βίας που αναζήτησαν συμβουλευτική υποστήριξη, μελετώνται κρίσιμοι παράγοντες της θεραπευτικής σχέσης και διαδικασίας. Η δεύτερη εργασία πραγματεύεται το φαινόμενο της γυναικοκτονίας και συγκεκριμένα τον τρόπο με τον οποίο μια φεμινιστική διαθεματική προσέγγιση συμβάλλει στην καλύτερη και πιο ολοκληρωμένη κατανόησή του, ως το αποτέλεσμα μιας ευρύτερης κουλτούρας έμφυλης βίας. Η τρίτη εργασία επικεντρώνεται στο κρίσιμο ζήτημα της παροχής υπηρεσιών στήριξης και προστασίας των θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας, προτείνοντας τη διατομεακή συνεργασία και ανταπόκριση των εμπλεκόμενων φορέων, σύμφωνα και με το παράδειγμα των Αστυνομικών Αρχών της Ισλανδίας. Στην τελευταία εργασία παρουσιάζονται τα δεδομένα ποσοτικής έρευνας που διεξήχθη σε ένα από τα μεγαλύτερα πανεπιστημιακά ιδρύματα της χώρας για το φαινόμενο της σεξουαλικής παρενόχλησης φοιτητών/τριών. Τα αποτελέσματα υπογραμμίζουν την ανάγκη λήψης κατάλληλων μέτρων για την ευαισθητοποίηση όλων των μελών της πανεπιστημιακής κοινότητας και την εγκαθίδρυση μιας κουλτούρας μηδενικής ανοχής ενάντια στην έμφυλη σεξουαλική βία. Απώτερος στόχος του Συμποσίου είναι η κατανόηση ενός ιδιαίτερα επίκαιρου και σύνθετου κοινωνικού προβλήματος και η διατύπωση προτάσεων σε ατομικό, κοινωνικό και οργανωσιακό επίπεδο, για την πρόληψη και αντιμετώπιση του φαινομένου της βίας εναντίον των γυναικών.

Εμπειρίες γυναικών που έχουν υποστεί συντροφική βία και η συμβουλευτική υποστήριξή τους

Π. Καστράνη, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Περίληψη
Η παρούσα ανακοίνωση περιλαμβάνει τα δεδομένα μιας ποιοτικής έρευνας, στο πλαίσιο της οποίας μελετήθηκαν οι εμπειρίες γυναικών που έχουν υποστεί συντροφική βία και αναζήτησαν συμβουλευτική υποστήριξη για την επεξεργασία των εμπειριών αυτών. Πιο συγκεκριμένα, στην έρευνα αναζητήθηκαν, αφενός, οι δυναμικές της θεραπευτικής σχέσης και, αφετέρου, οι κρίσιμοι παράγοντες μιας αποτελεσματικής συμβουλευτικής παρέμβασης σε σχέση με τις συναισθηματικές καταστάσεις που εγείρονται από την έμφυλη συντροφική βία. Στην έρευνα συμμετείχαν επτά γυναίκες, ενώ τα δεδομένα συλλέχθηκαν με το εργαλείο της ατομικής ημιδομημένης συνέντευξης, αφού τηρήθηκαν όλοι οι απαραίτητοι κανόνες δεοντολογίας και εχεμύθειας. Στη συνέχεια, οι συνεντεύξεις έγιναν αντικείμενο επεξεργασίας με την ποιοτική μέθοδο της ερμηνευτικής φαινομενολογικής ανάλυσης. Σύμφωνα με την εμπειρία των συμμετεχουσών, τα αποτελέσματα ανέδειξαν τη σημασία της εγγύτητας, της φροντίδας και της ασφάλειας στη θεραπευτική σχέση. Σε ό,τι αφορά την αποτελεσματικότητα της συμβουλευτικής διαδικασίας για την έμφυλη βία, οι συμμετέχουσες τόνισαν τους εξής παράγοντες: τη συνειδητοποίηση της κακοποίησης, την επεξεργασία των ενοχών, την ενδυνάμωση και την προσέγγιση της συντροφικής βίας ως κοινωνικοπολιτικού ζητήματος. Τα παραπάνω ενέχουν σημαντικές επιπτώσεις τόσο για το ρόλο των θεραπευτών/τριών, όσο και για την μορφή της θεραπευτικής σχέσης και το περιεχόμενο της διαδικασίας, κατά τη συμβουλευτική υποστήριξη γυναικών που έχουν υποστεί συντροφική βία.

Τι δεν συζητάμε για τη γυναικοκτονία: Αίτια, έκταση, ανεξερεύνητες και αόρατες διαστάσεις και συνέπειες

Ά. Βουγιούκα, ΔΙΟΤΙΜΑ - Κέντρο για τα Έμφυλα Δικαιώματα και την Ισότητα

Περίληψη
Τα αίτια, η έκταση, οι ανεξερεύνητες διαστάσεις και συνέπειες των γυναικοκτονιών συνιστούν μέρος της σύγχρονης φεμινιστικής ατζέντας και οικουμενική πρόκληση τεραστίων διαστάσεων, η οποία από τα μέσα της δεκαετίας του ‘90 απασχολεί την κοινωνική έρευνα, τις φεμινιστικές/queer, κοινωνιολογικές, ανθρωπολογικές και εγκληματολογικές προσεγγίσεις, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις αντιαποικιοκρατικές σπουδές, αλλά και τις σύγχρονες πολιτικές για την πρόληψη και εξάλειψη της έμφυλης βίας. Η κατονομασία της δολοφονίας των γυναικών επειδή είναι γυναίκες/θηλυκότητες ως γυναικοκτονίας, η αποκάλυψη δηλαδή του ονόματος και της αμετάκλητης συνέπειας του φαινομένου, αναδεικνύει και εν δυνάμει διαρρηγνύει τον σκληρό πυρήνα της έμφυλης ανισότητας που έχει να κάνει με αυτό καθαυτό το δικαίωμα στη ζωή. Η ονοματολογία σηματοδοτεί θάνατο και βία και δηλώνει φόνο εκ προθέσεως εκείνων των γυναικών/θηλυκοτήτων και τρανς γυναικών που αποκλίνουν από την έμφυληκανονιστική νόρμα. Στο πλαίσιο αυτό, έχει σημασία να εμπλουτίζεται διαρκώς η φεμινιστική-διαθεματική προσέγγιση, η οποία αποδομεί την κανονικοποίηση της έμφυλης βίας εντός του ετεροπατριαρχικού, εθνικιστικού και ρατσιστικού συγκείμενου και την κοινότοπη γνώση που εγκλωβίζει την πρόσληψη του φαινομένου αποκλειστικά εντός του συστήματος δίωξης και καταδίκης, αντί να την κατανοεί ως τετελεσμένη κατάληξη του συνεχούς (continuum) της έμφυλης βίας. Στόχος της παρούσας εργασίας είναι η ανάδειξη σημαντικών όψεων της φαινομενολογίας της γυναικοκτονίας και η αναμέτρησή μας με τα όρια όσων γνωρίζουμε μέχρι στιγμής και όσων δεν έχουν διερευνηθεί επαρκώς.

Διατομεακή στήριξη και προστασία γυναικών και παιδιών θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας κατά τα πρότυπα της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης

Κ. Πετρουλάκη, Ευρωπαϊκό Δίκτυο κατά της Βίας

Περίληψη
Η παρούσα ανακοίνωση παρουσιάζει την πρώτη απόπειρα σύμπραξης ελληνικών φορέων και Αρχών, με στόχο την βελτίωση τόσο της ταχύτητας παροχής όσο και της ποιότητας των μέτρων προστασίας και της στήριξης που λαμβάνουν οι επιζώσες ενδοοικογενειακής βίας και τα παιδιά τους. Στο ισχύον σύστημα προστασίας και στήριξης των θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας στην χώρα μας, παρατηρούνται σημαντικές ελλείψεις συντονισμού και δικτύωσης των αρμόδιων φορέων, απουσία ενός κοινού πρωτοκόλλου αντιμετώπισης των περιστατικών και εκπαίδευσης των επαγγελματιών. Επιπλέον, στην αντιμετώπιση των περιπτώσεων ενδοοικογενειακής βίας εμπλέκονται πολλά συστήματα, τα οποία δρουν διαδοχικά, χωρίς καμία διασύνδεση ή συντονισμό. Όλα τα παραπάνω επηρεάζουν αρνητικά την παροχή, την ταχύτητα, αλλά και την ποιότητα στήριξης και προστασίας των επιζωσών και των παιδιών τους, με αποτέλεσμα τα περιστατικά να υποαναφέρονται, καθώς τα θύματα διστάζουν να προσφύγουν στις Αρχές. Ακόμη κι όταν προσφεύγουν, η προστασία τους δεν είναι πάντα εγγυημένη. Οι προβλέψεις της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης αποσκοπούν στη διόρθωση τέτοιων προβλημάτων, δίνοντας έμφαση στην διατομεακή συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων, όπου μέσω διασύνδεσης και υπό την μορφή Κέντρων Οικογενειακής Δικαιοσύνης, αντιδρούν συντονισμένα και άμεσα σε κάθε καταγγελία ενδοοικογενειακής βίας. Το έργο Ουσιαστική σύμπραξη Ελληνικών φορέων και Αρχών για την ενίσχυση της στήριξης και προστασίας γυναικών και παιδιών θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας, κατά τα πρότυπα της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, μέσω αξιοποίησης καλών πρακτικών της Αστυνομίας της Ισλανδίας, που υλοποιείται στο πλαίσιο του Προγράμματος Active Citizens Fund, θα σχεδιάσει και θα ελέγξει πιλοτικά στην Ελλάδα τη δυνατότητα σύστασης μιας ειδικής ομάδας διατομεακής ανταπόκρισης στην ενδοοικογενειακή βία, με κοινή κατάρτιση και τυποποιημένες διαδικασίες, που αναμένεται να βελτιώσει σημαντικά την πρόσβαση των επιζωσών ενδοοικογενειακής βίας στη Δικαιοσύνη και σε υπηρεσίες προστασίας και στήριξης.

Το φαινόμενο της σεξουαλικής παρενόχλησης στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση: Η οπτική των φοιτητών/τριών του Α.Π.Θ.

Χ. Αθανασιάδου & Δ. Σταμοβλάσης, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Περίληψη
Η παρούσα εργασία πραγματεύεται τα δεδομένα ποσοτικής έρευνας που διενεργήθηκε στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (Α.Π.Θ.), κατά το ακαδημαϊκό έτος 2021-22, με θέμα το φαινόμενο της σεξουαλικής παρενόχλησης και άλλων μορφών σεξουαλικής βίας στο πλαίσιο της φοιτητικής ζωής και των διαδικασιών που αυτή περιλαμβάνει. Στην έρευνα συμμετείχαν 2.134 φοιτητές και φοιτήτριες, εκ των οποίων το 81% φοιτούσε σε προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών και το 74,5% ήταν γυναίκες. Οι φοιτητές/τριες συμπλήρωσαν ανώνυμα ένα ηλεκτρονικό ερωτηματολόγιο, το οποίο περιελάμβανε ένα πλήθος ερωτήσεων σχετικά με τις μορφές, τη συχνότητα, και τις συνέπειες διαφόρων κακοποιητικών συμπεριφορών στην ακαδημαϊκή πρόοδο και προσαρμογή των φοιτητών/τριών, καθώς και τις επιπτώσεις των συμπεριφορών αυτών στην ψυχική τους υγεία. Λόγω της φύσης των δεδομένων, τηρήθηκαν πιστά όλες οι αρχές της ερευνητικής δεοντολογίας και της προστασίας προσωπικών δεδομένων. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, τα ποσοστά σεξουαλικής παρενόχλησης κυμάνθηκαν -ανάλογα με την μορφή- από 3% έως 23%, ενώ δεν φάνηκε να επηρεάζουν, για την πλειονότητα των φοιτητών/τριών, τις επιδόσεις τους και τη συμμετοχή τους σε ακαδημαϊκές διαδικασίες και δραστηριότητες. Οι περισσότεροι/ες φοιτητές/τριες δήλωσαν ότι θεωρούν τέτοιου είδους φαινόμενα πολύ ανησυχητικά και ότι δεν γνωρίζουν που μπορούν να αναζητήσουν βοήθεια ή πώς μπορούν να καταγγείλουν τα περιστατικά αυτά εντός Πανεπιστημίου. Από τις 220 περιπτώσεις παρενόχλησης, το 85,5% των θυμάτων ήταν γυναίκες και το 91% των θυτών ήταν άνδρες. Τα παραπάνω θα συζητηθούν στο πλαίσιο διαμόρφωσης μιας ευρύτερης πολιτικής στα Ανώτατα Πανεπιστημιακά Ιδρύματα (Α.Ε.Ι.) ενάντια στην έμφυλη σεξουαλική βία, όπως αυτή καθορίζεται και από τα Σχέδια Δράσης για την Ισότητα των Φύλων (Σ.Δ.Ι.Φ.) που θέτει ως προϋπόθεση η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την χρηματοδότηση της έρευνας στα Α.Ε.Ι.

3ο συμπόσιο 7 Οκτ. 13:00 ΣΚ ΙΙ

Οικονομική κρίση και ανισότητες

Πρόεδρος & Συζητητής: Β. Παυλόπουλος, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Γενική περίληψη του συμποσίου
Η πρόσφατη οικονομική κρίση στην Ελλάδα αποτέλεσε εύλογα πεδίο ερευνητικής δραστηριοποίησης των κοινωνικών επιστημόνων, καθώς πρόκειται για σύνθετο φαινόμενο με πολλαπλές κοινωνικές προεκτάσεις, πέραν των προφανών οικονομικών επιπτώσεων. Από κοινωνικοψυχολογική άποψη, τόσο η πρόσληψη όσο και οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης διαφέρουν σημαντικά για τα άτομα ανάλογα με τα εκάστοτε ενεργά κριτήρια της κοινωνικής κατηγοριοποίησης. Στο σημείο αυτό η οικονομική κρίση, όπως κάθε δραματική κοινωνική μεταβολή, συνδέεται με την πρόσληψη των ανισοτήτων. Εξάλλου, οι επιπτώσεις μιας κρίσης δεν αποτιμώνται με απόλυτα μεγέθη, αλλά σε συνάρτηση με την προϋπάρχουσα κατάσταση. Είναι ακριβώς το βάθεμα των προλαμβανόμενων ανισοτήτων που ορίζει την ένταση της κρίσης. Το παρόν συμπόσιο επιχειρεί να αναδείξει ψυχολογικές και κοινωνικοψυχολογικές συνιστώσες της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα, καθώς και ατομικές αντιδράσεις απέναντι στην συνακόλουθη προσλαμβανόμενη ανισότητα. Στην πρώτη εργασία, η Κατερίνα Πετκανοπούλου παρουσιάζει τα αποτελέσματα διεθνούς ερευνητικού προγράμματος σε εννέα χώρες, το οποίο μελέτησε τη σχέση της προσλαμβανόμενης ανισότητας με τη συλλογική δράση και τον ρόλο διαμεσολαβητικών (αίσθημα απειλής) και ρυθμιστικών παραγόντων (υποκειμενικό κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο, ιδεολογία). Στη δεύτερη εργασία, οι Καφέτσιος και Κατέρη χειρίζονται πειραματικά το αίσθημα ανισότητας και εξετάζουν τις επιπτώσεις του στην πρόθεση πολιτικής συμμετοχής, σε συνάρτηση με τους πολιτισμικούς προσανατολισμούς. Η τρίτη και η τέταρτη εργασία επικεντρώνονται στο φαινόμενο της διαρροής επιστημονικού δυναμικού (brain-drain) στη διάρκεια της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα υιοθετώντας διαφορετική μεθοδολογία. Οι Κολιούλη και συνεργάτες επισημαίνουν τον διαμεσολαβητικό ρόλο των συναισθημάτων στη σχέση των παραγόντων ώθησης και έλξης με την πρόθεση μετοίκησης Ελλήνων φοιτητών στο εξωτερικό. Ενώ ο Νίκος Μποζατζής, επιστρατεύοντας τα ποιοτικά μεθοδολογικά εργαλεία της κριτικής λογο-κοινωνιοψυχολογίας, αναδεικνύει τη νεοτερικότητα ως συναφές ρητορικό ζήτημα και ταυτοτικό μέλημα Ελλήνων νεομεταναστών στην Αυστραλία. Ο θεωρητικός και μεθοδολογικός πλουραλισμός των εργασιών του συμποσίου εντοπίζει καίριες διασυνδέσεις της οικονομικής κρίσης με την προσλαμβανόμενη ανισότητα και τις προθέσεις ατομικής και συλλογικής δράσης, οι οποίες προ(σ)καλούν για κριτικό αναστοχασμό.

Προσλαμβανόμενη οικονομική ανισότητα και συλλογική δράση: Ο διαμεσολαβητικός ρόλος της συλλογικής απειλής

Κ. Πετκανοπούλου1, E. García-Sánchez2, R. M. Rodríguez Bailón2, G. B. Willis Sánchez2, G. Lois3, C. Darnon4, M. Marot4, N. A. Lantos5 & A. Kende5,
1Πανεπιστήμιο Κρήτης, 2University of Granada, 3 University, 4Université Clermont Auvergne, 5Eötvös Loránd University

Περίληψη
Η οικονομική ανισότητα είναι μια περίπλοκη συνθήκη που αυξάνει το αίσθημα της συλλογικής απειλής. Τα μέχρι τώρα ευρήματα για τη σχέση ανάμεσα στην οικονομική ανισότητα και την απαίτηση των ανθρώπων για τη μείωσή της μέσω δράσεων και πολιτικών είναι αντικρουόμενα. Η παρούσα έρευνα είχε ως στόχο να διερευνήσει εάν η προσλαμβανόμενη οικονομική ανισότητα προβλέπει θετικά τη συμμετοχή των πολιτών σε συλλογική δράση τόσο άμεσα όσο και έμμεσα, δια μέσου της προσλαμβανόμενης απειλής (σε οικονομικό και πολιτικό επίπεδο). Επιπλέον, εξετάστηκε ο ρυθμιστικός ρόλος του υποκειμενικού κοινωνικοοικονομικού επιπέδου και της ιδεολογίας στις παραπάνω σχέσεις. Για τον σκοπό αυτό συλλέχθηκε αντιπροσωπευτικό δείγμα (Ν=11.217) από εννέα χώρες: Βέλγιο (Ν=1215), Δανία (Ν=1215), Γαλλία (Ν=1201), Ελλάδα (Ν=1213), Ουγγαρία (Ν=1215), Ολλανδία (Ν=1202), Πολωνία (Ν=1529), Ισπανία (Ν=1215) και Ηνωμένο Βασίλειο (Ν=1212). Η ανάλυση που πραγματοποιήθηκε στο σύνολο του δείγματος έδειξε μια έμμεση επίδραση της προσλαμβανόμενης ανισότητας στη συλλογική δράση δια μέσου της αυξανόμενης συλλογικής απειλής η οποία ήταν ισχυρότερη για τα άτομα χαμηλότερης υποκειμενικής οικονομικής θέσης. Επιπλέον, η προσλαμβανόμενη ανισότητα βρέθηκε να συνδέεται άμεσα με τη συλλογική δράση μόνο για τα άτομα χαμηλότερης υποκειμενικής οικονομικής θέσης και για τα άτομα με αριστερό πολιτικό προσανατολισμό. Τα παραπάνω αποτελέσματα προτείνουν: Πρώτον, ότι ο βαθμός της συλλογικής απειλής που συνδέεται με την πρόσληψη της οικονομικής ανισότητας στην κοινωνία επηρεάζεται από τη θέση που κατέχουν τα άτομα στην κοινωνικοοικονομική ιεραρχία. Δεύτερον, ότι το αίσθημα της απειλής δεν συνδέεται μόνο με αντιδράσεις αποφυγής, αλλά και με την ανάληψη δράσης για τη μείωση της ανισότητας. Τέλος, συνάδουν με τη βιβλιογραφία που θέλει την ιδεολογία ως ισχυρό ρυθμιστικό παράγοντα στη σχέση ανάμεσα στην πρόσληψη της ανισότητας και την αντίδραση σε αυτή. Θα συζητηθούν οι ομοιότητες και διαφορές στα ευρήματα των διαφορετικών χωρών σε σχέση με τις διαφορές που παρουσιάζουν ως προς τις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες και την πολιτική κατάσταση που επικρατεί σε αυτές.

Πολιτισμικοί προσανατολισμοί, αποδόσεις ανισότητας και στάσεις και προθέσεις συμμετοχής των νέων στα κοινά

Κ. Καφέτσιος1 & Ε. Κατέρη2
1Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, 2 Πανεπιστήμιο Κρήτης

Περίληψη
Η παρούσα έρευνα, μέρος του προγράμματος EURYKA (https://www.unige.ch/sciences-societe/euryka), μελέτησε πώς οι αντιλήψεις και αποδόσεις αναφορικά με την οικονομική ανισότητα, καθώς και οι πολιτισμικές όψεις του τρόπου σκέψης (ολιστικός/αναλυτικός, ανεξάρτητη/αλληλεξαρτώμενη κατασκευή εαυτού) σχετίζονται με τις στάσεις και τις προθέσεις των νέων να εμπλακούν στα κοινά. Σε ένα διαδικτυακό πείραμα, οι συμμετέχοντες τοποθετήθηκαν τυχαία σε συνθήκη αυξανόμενης ή μειούμενης ανισότητας ακολουθούμενη από αποδόσεις αυτής της ανισότητας σε προδιαθετικούς ή καταστασιακούς παράγοντες, καθώς και μετρήσεις στάσεων και προθέσεων συμμετοχής στα κοινά και εμπιστοσύνης στην πολιτική. Το συνολικό δείγμα περιλάμβανε 1.003 συμμετέχοντες (493 άνδρες, Mηλικία = 39.8, SD = 12.6) μετά από στρωματοποιημένη δειγματοληψία κατά ηλικία, φύλο και γεωγραφική περιοχή στην Ελλάδα, από τους οποίους επιλέξαμε 497 συμμετέχοντες (228 άνδρες) ηλικίας 18 έως 36 ετών (M = 27.0, SD = 5.0). Η χρόνια αλλοκεντρική κατασκευή του εαυτού είχε θετική συσχέτιση με στάσεις πολιτικής συμμετοχής, όπως και υψηλότερη αναφερόμενη εμπιστοσύνη στην πολιτική, αλλά όχι με την πρόθεση πολιτικής συμμετοχής. Ο ολιστικός τρόπος σκέψης είχε αρνητική συσχέτιση με στάσεις πολιτικής συμμετοχής και εμπιστοσύνης στην πολιτική, αλλά θετική συσχέτιση με την πρόθεση πολιτικής συμμετοχής. Ο πειραματικός χειρισμός της ανισότητας είχε περιορισμένη άμεση επίπτωση στις στάσεις και τις προθέσεις πολιτικής συμμετοχής, αλλά σημαντικές επιδράσεις ως συνάρτηση των προδιαθετικών ή καταστασιακών αποδόσεων της ανισότητας. Τα ευρήματα αυτά αναδεικνύουν τους λεπτούς και διαφοροποιημένους τρόπους με τους οποίους ο πολιτισμικά διαμορφωμένος τρόπος σκέψης των νέων επηρεάζει τις προθέσεις και τις στάσεις των νέων ως προς την πολιτική συμμετοχή.

Παράγοντες ώθησης και αποτροπής στην πρόθεση μετοίκησης νέων φοιτητών/τριών στο εξωτερικό: Ο διαμεσολαβητικός ρόλος των συναισθημάτων για το μέλλον στην Ελλάδα

Φ. Κολιούλη, Π. Μαριόλη , Μ. Κυριακίδου, Α. Λάου, Μ. Κούρτογλου, Φ. Ίσαρη & Β. Παυλόπουλος
Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Περίληψη
Η παρούσα ποσοτική μελέτη αποτελεί μέρος ευρύτερης έρευνας μεικτών μεθόδων που υλοποιείται στο πλαίσιο του χρηματοδοτούμενου από το ΕΛΙΔΕΚ έργου «Ιστορίες ζωής: Έλληνες μετανάστες υψηλής ειδίκευσης και νέοι υψηλής μόρφωσης που στοχάζονται για τη μετανάστευση». Εξετάζει την πρόθεση των φοιτητών/τριών σε ελληνικά ΑΕΙ να μετοικήσουν σε χώρα του εξωτερικού. Για την παραγωγή των ερευνητικών δεδομένων χρησιμοποιήθηκε μια σειρά από κλίμακες που διερευνούν, μεταξύ άλλων, τους παράγοντες ώθησης και αποτροπής, τις αντιλαμβανόμενες συνθήκες ζωής στην Ελλάδα καθώς και τα συναισθήματα γύρω από το μέλλον τους στην χώρα. Στη έρευνα συμμετείχαν 513 φοιτητές/τριες (72,5% προπτυχιακού επιπέδου, 66,7% γυναίκες, ηλικία: 23,5 έτη). Τα ευρήματα έδειξαν ότι 67% των ερωτώμενων έχει σκεφτεί σοβαρά να μετοικήσει σε χώρα του εξωτερικού με βασικό κίνητρο την ανεύρεση καλύτερης ποιότητας ζωής και, στη συνέχεια, την ανεύρεση εργασίας. Οι στενοί δεσμοί με τους κοντινούς ανθρώπους λειτουργούν ως σημαντικότερος παράγοντας αποτροπής. Επιπρόσθετα, τα αρνητικά συναισθήματα σχετικά με το μέλλον τους στην Ελλάδα υπερισχύουν στους νέους που στοχάζονται τη μετακίνηση. Οι αναλύσεις διαμεσολάβησης ανέδειξαν τον διαμεσολαβητικό ρόλο των συναισθημάτων, καθώς τα αρνητικά και –κυρίως– τα θετικά συναισθήματα των ερωτώμενων για το μέλλον τους στην Ελλάδα εξηγούν μερικώς ή εμμέσως τη σχέση των παραγόντων ώθησης και αποτροπής με την πρόθεση μετοίκησης στο εξωτερικό. Τα αποτελέσματα αυτά αναδεικνύουν τη σημασία των ψυχολογικών διεργασιών σε ένα κοινωνικό ζήτημα που έχει μελετηθεί κυρίως ως προς τις οικονομικές συνιστώσες του και συμβάλλουν στη συζήτηση σχετικά με την αποφυγή της διαρροής επιστημονικού δυναμικού στο εξωτερικό.

Νοηματοδοτώντας τη φυγή από την Ελλάδα της κρίσης: Η νεοτερικότητα ως πόρος και επίτευξη στον συνεντευξιακό λόγο νεομεταναστών στην Αυστραλία

Ν. Μποζατζής, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

Περίληψη
Κατά τις τελευταίες δεκαετίες, στο ευρύ πεδίο των δια-εθνικών σπουδών και των σπουδών της μετανάστευσης, η παραδοσιακή αναλυτική κινητοποίηση ερμηνευτικών σχημάτων ‘ώθησης / έλξης’ για την κατανόηση των ροών μετακίνησης και μετανάστευσης έχει δεχθεί έντονη κριτική. Συχνά, η κριτική αυτή εστιάζεται στον ρητό ή υπόρρητο ντετερμινισμό τέτοιων θεωρητικών τοποθετήσεων και στην ‘μοίρα’ θυματοποίησης που επιφυλάσσουν και προβάλλουν στους μετακινούμενους. Μέρος αυτής της κριτικής εργογραφίας εμπνέεται από σχολές σκέψης εντός της κοινωνικής θεωρίας οι οποίες προκρίνουν την ανάδειξη της αυτενέργειας (agency) των μετακινούμενων, υιοθετώντας, για παράδειγμα, επιστημολογίες νομαδικότητας, αναστοχαστικής βιογραφίας και δια-εθνικών βιωματικών πρακτικών. Στις συναφείς θεωρητικές αντιπαραθέσεις, η ‘νεοτερικότητα’ συχνά κινητοποιείται ως αναλυτικός πόρος για την συνάρθρωση αντικρουόμενων κοινωνιο-θεωρητικών επεξηγήσεων. Για παράδειγμα, συχνά τονίζεται το ιστορικό πρωτόγνωρο των περιορισμών στη μετακίνηση που τέθηκαν κατά την εποχή που η νεοτερικότητα, με το έθνος-κράτος ως κύρια πολιτική της έκφανση, βρίσκονταν στο απόγειό της έναντι της λογικής του ‘στροβίλου’ των μεταναστευτικών ροών κατά την εποχή της παγκοσμιοποίησης, η οποία -όπως υποστηρίζεται- υποσκάπτει την ισχύ των εθνών-κρατών κατά την ύστερη νεοτερικότητα. Στην παρούσα μελέτη η έννοια της νεοτερικότητας δεν αποτελεί αναλυτικό πόρο για την συνάρθρωση μιας κοινωνικο-επιστημονικής εξήγησης του πρόσφατου μεταναστευτικού ρεύματος, με εκκίνηση από την Ελλάδα, μετά το ξέσπασμα της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης το 2008. Υιοθετώντας την οπτική της κριτικής λογο-κοινωνιοψυχολογίας, η ανάλυση που παρουσιάζεται αναδεικνύει τη νεοτερικότητα ως συναφές ρητορικό ζήτημα και ταυτοτικό μέλημα προς το οποίο εμφανώς προσανατολίζεται ένα δείγμα (Ν=44) Ελλήνων, νεομετανάστων στην Αυστραλία καθώς λογοδοτούν επεξηγώντας την φυγή τους από την Ελλάδα της κρίσης, στα πλαίσια ερευνητικών συνεντεύξεων. Όπως υποστηρίζεται, καθώς οι συμμετέχοντες καθιστούν κοινωνικά νοηματοβριθή τη μετανάστευσή τους, η ιδεολογική διάσταση του ρητορικού τους προσανατολισμού στη συνάφεια της νεοτερικότητας υποδεικνύει κάποιους από τους τρόπους με τους οποίους αναπαράγονται, κοινότοπα, στον καθημερινό λόγο οι ιδεολογικά άκαμπτες αλλά ρητορικά ευέλικτες πολιτισμικές ιεραρχήσεις της ελληνικής εθνικής ταυτότητας.

4ο συμπόσιο 8 Οκτ. 13:00 ΣΚ ΙΙ

Προσφυγικό ζήτημα: "Ιδεολογία, διαφορετικότητα, πολιτισμός και ένταξη: Τα «μαύρα κουτιά» της κοινωνιο-ψυχολογίας του προσφυγικού"

Πρόεδρος: Ε. Φίγγου Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
Συζητητής: Ν. Μποζατζής Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

Γενική περίληψη του συμποσίου
Οι μελέτες που συνεισφέρουν στο παρόν συμπόσιο επικεντρώνονται σε διαφορετικά πλαίσια λόγου για το προσφυγικό, αλλά συναντιούνται γύρω από έναν κοινό στόχο: την επαναπροσέγγιση κομβικών εννοιών για την κατανόησή του, όπως οι έννοιες της ιδεολογίας, της διαφορετικότητας, του πολιτισμού και της ένταξης. Οι έννοιες αυτές δημιουργούν διχοτομίες με συγκεκριμένο αξιολογικό βάρος ενώ συχνά αποτελούν «μαύρα κουτιά» στο δημόσιο και επιστημονικό διάλογο, καθώς το περιεχόμενο τα όρια και οι συνέπειές τους θεωρούνται δεδομένα. Η πρώτη παρουσίαση ανοίγει το «μαύρο κουτί» της ιδεολογίας. Αναδεικνύει την τάση των περισσότερων πολιτικών αρχηγών να υποβαθμίζουν τις πολιτικές πρακτικές των αντιπάλων τους, παρουσιάζοντάς τες ως ορμώμενες από ιδεολογικές θέσεις -ενώ παρουσιάζουν τις πολιτικές τους επιλογές ως απορρέουσες από πολιτικό ρεαλισμό- και συζητά τις επιπτώσεις της από-ιδεολογικοποίησης της πολιτικής για το προσφυγικό. Η διαφορετικότητα αποτελεί το «μαύρο κουτί» για την δεύτερη παρουσίαση που α) εντοπίζει τα σημασιολογικά περιεχόμενα που δόθηκαν στον όρο από χρήστες του Twitter, β) εστιάζει στο πώς διεκδικήσεις ή αφορισμοί της διαφορετικότητας που προέρχονται από ένα συγκεκριμένο ιδεολογικό ρεύμα συνομιλούν με τις αντίστοιχες θέσεις του αντίπαλου ρεύματος και γ) αναπτύσσει τις επιπτώσεις της κατανόησης των ‘προσφύγων’ με όρους ‘διαφορετικότητας’. Η τρίτη παρουσίαση ανοίγει το «μαύρο κουτί» του «πολιτισμού» στη συζήτηση για το προσφυγικό και μέσα από την ανάλυση του λόγου εργαζομένων σε ΜΚΟ για ασυνόδευτα ανήλικα υπογραμμίζει τα ερωτήματα που εγείρονται αναφορικά με την εννοιολόγηση του πολιτισμού στην έρευνα και θεωρία της επιπολιτισμοποίησης. Τέλος, η τέταρτη μελέτη μέσα από την ανάλυση περιηγητικών συνεντεύξεων με πρόσφυγες, προτείνει την επαναπροσέγγιση της ένταξης με όρους «αστικής πολιτειότητας» και αμφισβητεί τις αναπαραστάσεις των προσφύγων στο δημόσιο λόγο ως «περαστικών» από τη χώρα. Ανοίγοντας τα «μαύρα κουτιά» της κοινωνιοψυχολογίας του προσφυγικού οι συμβολές στο παρόν συμπόσιο στοχεύουν στη δημιουργία μιας ατζέντας τόσο για την έρευνα όσο και για τη χάραξη πολιτικών.

«Iδεολογία» και «πολιτικός ρεαλισμός» στον κοινοβουλευτικό λόγο για το προσφυγικό

Ε. Φίγγου & Δ. Αναγνωστοπούλου, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Περίληψη
Η μελέτη αυτή διερευνά ρητορικές κατασκευές της ιδεολογίας και την αντιπαράθεσή της με την πολιτικό ρεαλισμό στον κοινοβουλευτικό λόγο για το «προσφυγικό». Το αναλυτικό υλικό της έρευνας αποτέλεσαν μεταγραφές δύο κοινοβουλευτικών συζητήσεων για την μεταναστευτική πολιτική την άνοιξη του 2016 στο ελληνικό κοινοβούλιο, εποχή κατά την οποία κυριάρχησε στο δημόσιο διάλογο η ρητορική της «προσφυγικής κρίσης». Υιοθετώντας αναλυτικές αρχές και εργαλεία της Ρητορικής Ψυχολογίας και της Κριτικής Κοινωνικής Λογοψυχολογίας, ο κοινοβουλευτικός λόγος προσεγγίζεται ως επικοινωνιακή δράση που αποσκοπεί να πείσει και να υποβαθμίσει πιθανές εναλλακτικές λύσεις. Η ανάλυση δείχνει ότι στο πλαίσιο της συζήτησης της υποτιθέμενης σύνδεσης του προσφυγικού με την ασφάλεια, οι βουλευτές τόσο της κυβερνητικής πλειοψηφίας όσο και της αντιπολίτευσης λογοδοτούν για τις πολιτικές τους επιλογές με όρους πολιτικού ρεαλισμού και αποτελεσματικότητας και υποβαθμίζουν τις πρακτικές των πολιτικών αντιπάλων τους (που παρουσιάζονται να αφορμώνται από ιδεολογικές θέσεις). Η συζήτηση των ευρημάτων επικεντρώνεται στις προεκτάσεις και μακροκοινωνικές επιπτώσεις της από-ιδεολογικοποίησης της μεταναστευτικής πολιτικής στο όνομα της realpolitik.

Διεκδίκηση και αποκήρυξη της ‘διαφορετικότητας’ στο Twitter: Η συγκρότηση των επιχειρημάτων του δεξιού λαϊκισμού μέσα από την ιδεολογική αντιπαράθεση

Τ. Ιατρίδης1, Ε. Καδιανάκη 2 & Θ. Γκινόπουλος1
1 Πανεπιστήμιο Κρήτης, 2Πανεπιστήμιο Κύπρου

Περίληψη
Ο λόγος για τη ‘διαφορετικότητα’ γνωρίζει σήμερα μια εξαιρετική διάδοση και εφοδιάζει με κεντρικές αναλυτικές κατηγορίες ένα ευρύτατο πολιτικό φάσμα που συνυφαίνεται με την αντιρατσιστική ιδεολογία. Παράλληλα, όμως, η ‘διαφορετικότητα’ έχει εμφανιστεί με θετικό πρόσημο και στο λόγο ιδεολογικών ρευμάτων όπως η Εναλλακτική δεξιά (Alt right) που τοποθετούνται πολιτικά στον αντίποδα του παραπάνω φάσματος και είναι εξαιρετικά δραστήρια στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Σε αυτή τη συμβολή, εξετάζονται τα σημασιολογικά περιεχόμενα που δόθηκαν στον όρο ‘διαφορετικότητα’ από τους ελληνόφωνους χρήστες του Twitter από τον Μάρτιο 2019 ως και τον Μάρτιο 2020. Η θεματική ανάλυσή μας σε αυτό το υλικό αναδεικνύει δύο κύριες, παράλληλες ιδεολογικές αντιπαραθέσεις γύρω από το τι είναι ‘διαφορετικότητα’, σε καθεμία από τις οποίες αντιδιαστέλλονται κατά ζεύγη διαφορετικές εννοιοδοτήσεις της διαφορετικότητας ως αντεστραμμένα είδωλα των εννοιοδοτήσεων που διαπιστώνουμε στην άλλη, παραπληρωματική αντιπαράθεση. Με θεωρητική αφετηρία την έννοια των ‘αντιπαρατιθέμενων προταγμάτων’ (Buhagiar & Sammut, 2020), εστιάζουμε στο πώς αλληλοκαθορίζονται αυτές οι εννοιοδοτήσεις της διαφορετικότητας και πώς, ειδικά, οι διεκδικήσεις ή αποκηρύξεις της ‘διαφορετικότητας’ με επιχειρήματα που προέρχονται από τον δεξιό-λαϊκιστικό λόγο και την Εναλλακτική δεξιά συνομιλούν με τις αντίστοιχες θέσεις του αντίπαλου πόλου. Η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από τις επιπτώσεις της πλαισίωσης της συζήτησης ειδικά για το ‘προσφυγικό’ με όρους ‘διαφορετικότητας’, ως προς τα σημασιολογικά περιεχόμενα πάνω στα οποία επιτρέπει την ιδεολογική αντιπαράθεση η πλαισίωση αυτή.

Ποιος πολιτισμός; Υπερεθνικά πολιτισμικά στοιχεία στο λόγο εργαζομένων σε ΜΚΟ για ασυνόδευτα ανήλικα

Α. Σαπουντζής & Ε. Ζαρμακούπη
Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Περίληψη
Η θεωρητική προσέγγιση της επιπολιτισμοποίησης εξετάζει την πολιτισμική προσαρμογή διαφορετικών πολιτισμικών ομάδων που έρχονται σε επαφή. Αν και το ζήτημα του πολιτισμού θεωρείται ότι αποτελεί το επίκεντρο της ερευνητικής αναζήτησης αυτού του πεδίου έρευνας, συχνά υποστηρίζεται ότι η εννοιολόγηση του πολιτισμού παραμένει προβληματική και έμμεσα πολλές φορές ταυτίζεται με την έννοια του εθνικού πολιτισμού. Στο άρθρο αυτό εξετάζεται ο λόγος εργαζομένων σε ΜΚΟ για ασυνόδευτα ανήλικα. Τα δεδομένα συλλέχθηκαν με ανοικτές ημι-δομημένες συνεντεύξεις και αναλύθηκαν βάση της Κριτικής Κοινωνικής Λογοψυχολογίας και της θεωρίας των Ιδεολογικών Διλημμάτων. Υποστηρίζεται ότι συχνά στο λόγο τους οι εργαζόμενοι κατασκεύαζαν την πολιτισμική προσαρμογή των παιδιών προσφύγων όχι σε σχέση με τον ελληνικό πολιτισμό, αλλά σε σχέση με υπερκείμενα πολιτισμικά σχήματα, όπως Δύση, οργάνωση, γυναικεία χειραφέτηση, αποφεύγοντας να κατασκευάσουν πολιτισμικά ελλείματα σε σχέση με την προσαρμογή των παιδιών. Αναγνωρίζεται ότι οι κατασκευές αυτές προφανώς προσανατολίζονται στη διαχείριση τοπικών ρητορικών μελημάτων όπως η αποποίηση ρατσισμού, παράλληλα όμως εγείρουν ερωτήματα για την εννοιολόγηση του πολιτισμού στην έρευνα και θεωρία της επιπολιτισμοποίησης.

Χωρικές και χρονικές διαστάσεις της ένταξης και αστική πολιτειότητα: Επανα-προσεγγίζοντας την ένταξη προσφύγων μέσα από την ενεργή κατασκευή της σύνδεσής τους με την πόλη.

Α. Ζησάκου & Ε. Φίγγου
Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Περίληψη
Η παρούσα έρευνα στοχεύει στο να μελετήσει την ένταξη προσφύγων μέσα από τις ενεργές κατασκευές των πόλεων στις οποίες διαμένουν τα τελευταία χρόνια, λαμβάνοντας χωρικές και χρονικές διαστάσεις των κατασκευών αυτών. Για τους σκοπούς της έρευνας πραγματοποιήθηκαν περιηγητικές συνεντεύξεις (walking interviews) με 25 πρόσφυγες που προέρχονται από χώρες όπως η Σομαλία, η Συρία, το Αφγανιστάν, η Παλαιστίνη, το Πακιστάν, το Μπαγκλαντές, το Ιράν και το Ιράκ. Η ποιοτική ανάλυση των συνεντεύξεων ανέδειξε διαφορετικές κατασκευές της πόλης (ως δι-εθνικού κόμβου, ως τόπου αναγέννησης, ως αμαγάλματος δραστηριοτήτων, ως ανθρώπινου δικτύου προστασίας) που αποτελούν τη βάση για μια εννοιολόγηση της ένταξης που βασίζεται σε τοπικές εμπειρίες και πολυεπίπεδες συνδέσεις με τα αστικά δίκτυα. Καταδεικνύει επίσης ότι παρά τα θεσμικά εμπόδια, οι πρόσφυγες μπορούν δυνητικά να αποτελέσουν επιδέξιους-ες και ενεργούς-ές δράστες της πόλης και να ενταχθούν στη διαδικασία του «γίγνεσθαι ντόπιοι/ντόπιες» (becoming local), μέσα από την ανάπτυξη ταυτίσεων με το χώρο, την ένταξη σε υπάρχοντα δίκτυα και την δημιουργία νέων. Παρόλο που στο δημόσιο λόγο αλλά και στις επίσημες πολιτικές του ελληνικού κράτους κυριαρχούν αναπαραστάσεις των προσφύγων ως «περαστικών» (και του ελληνικού κράτους ως «χώρας-περάσματος») που θέτουν εν αμφιβόλω την αναγκαιότητα πολιτικών ένταξης, η έρευνα προτείνει την επαναπροσέγγιση της ένταξης με όρους αστικής πολιτειότητας.

5ο συμπόσιο 9 Οκτ. 13:00 ΣΚ ΙΙ

Ψυχική υγεία και ενδυνάμωση στα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα

Πρόεδρος: Η. Τσακανίκος, Πανεπιστήμιο Κρήτης
Συζητητής: Η. Κουρκούτας, Πανεπιστήμιο Κρήτης

Γενική περίληψη του συμποσίου
Πληθώρα μελετών από την διεθνή βιβλιογραφία δείχνουν πως τα άτομα της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας βιώνουν κοινωνική απόρριψη, διακρίσεις και ομοφοβικές συμπεριφορές. Αυτές οι υπονομευτικες για την ψυχική υγεία εμπειρίες είναι κοινές όχι μόνο στην παιδική και εφηβική ηλικία αλλά και σε διαφορετικά στάδια της ενήλικης ζωής. Στοπός του συμποσίου να αναδείξει διαφορετικούς παράγοντες που συνδέονται με την ψυχική υγεία των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων και να αξιολογηθεί η επίδραση του ετεροκανονικού κοινωνικού πλαισίου και του μειονοτικού άγχους (minority stress). Συγκεκριμένα, θα παρουσιαστούν οι ακόλουθες εισηγήσεις: α) Διαφορές στην ψυχική υγεία και τις εμπειρίες εκφοβισμού/θυματοποίησης μεταξύ νέων 15 ως 18 ετών με διαφορετικές σεξουαλικότητες β) Ψυχική υγεία και παράγοντες που σχετίζονται με αυτή σε άνδρες που κάνουν σεξ με άνδρες στην Ελλάδα, γ) Ομογονεϊκότητα: εμπειρίες και προκλήσεις μέσα από το πρίσμα του μειονοτικού στρες, δ) Αντιλήψεις των ομόφυλων σχέσεων και των χαρακτηριστικών του ιδανικού συντρόφου μεταξύ Ελλήνων γκέι ανδρών. Απώτερος στόχος του συμποσίου είναι να συμβάλλει στο επιστημονικό διάλογο για την ευρύτερη ψυχοκοινωνική ενδυνάμωση της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας μέσω εμπειρικά τεκμηριωμένων, δια-θεματικών παρεμβάσεων και πρακτικών που ανταποκρίνονται στις ανάγκες της κοινότητας αλλά και της εφαρμογής των ερευνητικών ευρημάτων στην κλινική πράξη.

Διαφορές στην ψυχική υγεία και τις εμπειρίες εκφοβισμού/θυματοποίησης μεταξύ νέων 15 ως 18 ετών με διαφορετικές σεξουαλικότητες

Γ. Βλειώρας1, Ε. Ανδρέου1 & Ό. Παπαδόπουλος2
1Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, 2έντρο «Ψυχάγειν»

Περίληψη
Εκτενής έρευνα έχει ασχοληθεί με τις διαφορές στην ψυχική υγεία και τις εμπειρίες εκφοβισμού και θυματοποίησης νέων διαφορετικών σεξουαλικοτήτων. Στην έρευνα αυτή, πραγματοποιούνται συγκρίσεις είτε ανάμεσα σε ετεροφυλόφιλους και μη ετεροφυλόφιλους (ομάδα που συμπεριλαμβάνει τους ομοφυλόφιλους και αμφιφυλόφιλους) είτε ανάμεσα σε ετεροφυλόφιλους, ομοφυλόφιλους και αμφιφυλόφιλους νέους. Αυτού του είδους οι συγκρίσεις βασίζονται σε διαφορετικές υποθέσεις ως προς το πού μπορεί να βρίσκονται οι όποιες διαφορές: Η υπόθεση της ομοιογένειας θεωρεί ότι οι μη ετεροφυλόφιλοι νέοι αποτελούν μία ομοιογενή ομάδα, ενώ η υπόθεση της ανομοιογένειας θεωρεί ότι οι ομοφυλόφιλοι και οι αμφιφυλόφιλοι νέοι μπορεί να διαφέρουν μεταξύ τους. Η παρούσα έρευνα είναι η πρώτη που συγκρίνει με εμπειρικά δεδομένα αυτές τις δύο υποθέσεις. Στην έρευνα, συμμετείχαν 757 μαθητές και μαθήτριες 15 ως 18 ετών (μέση ηλικία = 15,98 έτη, τυπική απόκλιση = 0,84 έτη), που κλήθηκαν να συμπληρώσουν ένα έντυπο με τα δημογραφικά τους στοιχεία και μία σειρά ερωτηματολογίων για την ψυχική υγεία (WHO-5 Well-Being Index, Rosenberg Self-Esteem Scale), τα προβλήματα ψυχικής υγείας (UCLA Loneliness Scale, Adolescent Depression Rating Scale, Beck’s Hopelessness Scale) και για τον γενικό (Illinois Bullying Scale) και ομοφοβικό εκφοβισμό (Homophobic Content Agent Target). Οι αναλύσεις έδειξαν ότι, στις περισσότερες συγκρίσεις, τα εμπειρικά δεδομένα της παρούσας έρευνας παρέχουν περισσότερη υποστήριξη στην υπόθεση της ομοιογένειας. Σε κάποιες από τις συγκρίσεις, ωστόσο, τα εμπειρικά δεδομένα δεν παρέχουν υποστήριξη σε καμία από τις δύο υποθέσεις. Τα αποτελέσματα αυτά δείχνουν ότι οι ομοφυλόφιλοι και αμφιφυλόφιλοι νέοι φαίνεται να αντιμετωπίζουν αντίστοιχες δυσκολίες, και άρα θα μπορούσαν να ωφεληθούν εξίσου από τις όποιες παρεμβάσεις για την προστασία της ψυχικής τους υγείας.

Ψυχική υγεία και παράγοντες που σχετίζονται με αυτή σε άνδρες που κάνουν σεξ με άνδρες στην Ελλάδα

Ά. Αποστολίδου 1 , Α. Πούλιος1, 2, Σ. Τριανταφυλλίδου1, Α. Ασλάνης3, Ν. Βέγκος1, Γ. Κούτση1, Α. Μανωλοπούλου1, Σ. Μάτης1, Ε. Ντινοπούλου3, Α. Πασπαλάκης3, Γ. Παπαδοπετράκης1, Κ. Πρωτοπαπάς4, Π. Σιαμήτρου3, Α. Αντωνιάδου4 & Λ. Κανελλοπούλου3,
1 Σύλλογος Οροθετικών Ελλάδας «Θετική Φωνή», 2Πανεπιστήμιο Κρήτης, 3Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, 4ΠΓΝ «Αττικόν»

Περίληψη
Σύμφωνα με διεθνή ερευνητικά δεδομένα, η ψυχική υγεία των ανδρών που κάνουν σεξ με άνδρες (ΑΣΑ) είναι δυσανάλογα επιβαρυμένη σε σχέση με τους ετεροφυλόφιλους, με προεξάρχοντα προβλήματα το άγχος και την κατάθλιψη. Η επιβάρυνση αυτή σε μεγάλο βαθμό αποδίδεται στην επίδραση των αντιλαμβανόμενων διακρίσεων, στη χρήση ψυχοτρόπων ουσιών με ιδιαίτερη εστίαση σε αυτή που συμβαίνει κατά το σεξ καθώς και με τον HIV και το στίγμα με το οποίο συνοδεύεται. Η παρούσα μελέτη αποσκοπούσε στο να διερευνήσει παράγοντες που σχετίζονται με την ψυχική υγεία ΑΣΑ που ζουν στην Ελλάδα. Το δείγμα αποτέλεσαν 249 ΑΣΑ, 115 ωφελούμενοι των κοινοτικών κέντρων εξέτασης και πρόληψης του HIV «Checkpoint» της «Θετικής Φωνής» και 95 που ζουν με τον HIV και παρακολουθούνται από τη ΜΕΛ του νοσοκομείου «Αττικόν». Χορηγήθηκε το General Health Questionnaire 12, η Everyday Discrimination Scale καθώς και ένα αυτοσχέδιο ερωτηματολόγιο δημογραφικών και ψυχοκοινωνικών δεδομένων. Οι αντιλαμβανόμενες διακρίσεις προέβλεψαν όλες τις διαστάσεις των ψυχολογικών δυσκολιών. Οι αμφιφυλόφιλοι προέκυψαν να αντιμετωπίζουν περισσότερο άγχος, κατάθλιψη και κοινωνικές δυσκολίες ενώ οι ΑΣΑ που έχουν βιώσει βία εντός των σχέσεών τους ανέφεραν περισσότερο άγχος, κατάθλιψη και έλλειψη αυτοπεποίθησης. Η χρήση ουσιών στο σεξ συνδέθηκε με έλλειψη αυτοπεποίθησης. Οι αντιλαμβανόμενες διακρίσεις φαίνονται να προβλέπουν περισσότερες κοινωνικές δυσκολίες για τους ΑΣΑ μεγαλύτερης ηλικίας. Μολονότι το δείγμα μπορεί να θεωρηθεί ότι εκπροσωπεί συγκεκριμένη μερίδα πληθυσμού, προκύπτει ότι οι αντιλαμβανόμενες διακρίσεις αποτελούν κύριο επιβαρυντικό παράγοντα της ψυχικής τους υγείας, κάτι που πρέπει να λαμβάνεται υπόψιν από επαγγελματίες υγείας και προγράμματα ενδυνάμωσης. Η βία εντός της σχέσης είναι ένας παράγοντας που θα πρέπει να διερευνηθεί περισσότερο καθώς δεν έχει λάβει της δέουσας προσοχής, καίτοι φαίνεται να επιβαρύνει την ψυχοκοινωνική υγεία των ΑΣΑ. Τέλος, αναφορικά με τους ΑΣΑ μεγαλύτερης ηλικίας, προκύπτει ότι απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση των αναγκών τους και την παροχή στοχευμένης μέριμνας προς αυτούς αναφορικά με τις κοινωνικές προκλήσεις που διαθεματικά αντιμετωπίζουν.

Ομογονεϊκότητα: Εμπειρίες και προκλήσεις μέσα από το πρίσμα του μειονοτικού στρες.

Η. Γρηγορόπουλος, Διεθνές Πανεπιστήμιο

Περίληψη
Η ομογονεϊκότητα αμφισβητεί τους παραδοσιακούς έμφυλους ρόλους και τα ετεροκανονικά οικογενειακά σχήματα. Η παρούσα μελέτη διερεύνησε τις επιθυμίες, τα κίνητρα και τις εμπειρίες gay ανδρών σχετικά με την ομογονεϊκότητα και την ανατροφή των παιδιών τους. Διερευνήθηκαν επίσης οι δυσκολίες και οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι συμμετέχοντες. Τα δεδομένα προήλθαν από τις συνεντεύξεις 11 gay ανδρών με παιδιά σε διάφορες ηλικίες. Η συλλογή των δεδομένων έγινε με ημιδομημένες συνεντεύξεις αι η επεξεργασία τους με τη χρήση της Ερμηνευτικής Φαινομενολογικής Ανάλυσης (IPA). Από τη συστηματική ανάλυση των αφηγήσεων προέκυψαν 3 κεντρικές θεματικές οι οποίες οδηγούν στη νοηματοδότηση της εμπειρίας των συμμετεχόντων. Συνολικά, η ανάλυση των δεδομένων ανέδειξε την επιρροή του ετεροκανονικού και ομοφοβικού κοινωνικού πλαισίου και τις προκλήσεις που αφορούν στην ομογονεϊκότητα.

Αντιλήψεις των ομόφυλων σχέσεων και των χαρακτηριστικών του ιδανικού συντρόφου μεταξύ Ελλήνων γκέι ανδρών

Κ. Χ. Δαουλτζής & Π. Κορδούτης
Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών

Περίληψη
Η ιδεολογία της αρρενωπότητας έχει βρεθεί ότι διέπει τη συμπεριφορά ανδρών κάθε σεξουαλικού προσανατολισμού και οι άνδρες προσπαθούν να εκφράζουν άκαμπτους ρόλους σύμφωνους με τα παραδοσιακά πρότυπα αρρενωπότητας. Η παρούσα μελέτη στόχευε στην επέκταση προηγούμενων ερευνών, εξετάζοντας τις στάσεις απέναντι στην αρρενωπότητα, τα ιδανικά πρότυπα συντρόφου μεταξύ Ελλήνων γκέι ανδρών καθώς και την αντίληψή τους για τις ομόφυλες ερωτικές σχέσεις όπως και για την αυτό-αποκάλυψη. Η κριτική θεματική ανάλυση των συνεντεύξεων 10 συμμετεχόντων έδειξε ότι οι περισσότεροι έχουν αρνητικές απόψεις για τις ομόφυλες ερωτικές σχέσεις, προτιμούν αρρενωπούς συντρόφους, αποφεύγουν τους θηλυπρεπείς και όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ένας συμμετέχοντας, «οι θηλυπρεπείς γκέι άνδρες πρέπει να είναι μόνο φίλοι παρά σεξουαλικοί σύντροφοι». Παρόλο που πολλοί συμμετέχοντες χαρακτήρισαν τους αρρενωπούς γκέι άνδρες ως ανέκφραστους, απόμακρους και με περιορισμένη συναισθηματικότητα, εξακολουθούσαν να δηλώνουν ότι θα τους επέλεγαν ως συντρόφους ακόμη και στα πλαίσια σοβαρής σχέσης. Αναφορικά με την αυτό-αποκάλυψη, οι συμμετέχοντες εξέφρασαν διαφορετικές απόψεις: κάποιοι από αυτούς ήταν υπέρμαχοί της θεωρώντας πως έχει θετικά αποτελέσματα ενώ άλλοι εναντίον της. Όσον αφορά τις δράσεις και τα φεστιβάλ για τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ+ (π.χ. Pride) στην Ελλάδα, οι συμμετέχοντες ήταν αντίθετοι, δηλώνοντας πως έκαναν περισσότερο κακό παρά καλό καθώς μπερδεύουν και παραπλανούν την κοινότητα. Τα ευρήματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν τόσο στην κλινική πράξη, υποστηρίζοντας καλύτερα όσους γκέι άνδρες εκφράζουν συμπεριφορά σύμφωνη με την ιδεολογία της αρρενωπότητας, αλλά και στην περαιτέρω έρευνα, προσδιορίζοντας ακριβέστερα το ρόλο που διαδραματίζει η ελληνική κοινωνία στη διαμόρφωση τέτοιων συμπεριφορών.